Kritik Stok Seviyesi Nasıl Belirlenir? Emniyet Stoku Hesabı
Kritik stok seviyesi, günlük satış ile tedarik süresinin çarpımına emniyet stoku eklenerek bulunur. Formül, örnek hesap, ürün gruplarına göre eşik ve sık yapılan hatalar.
Kritik stok seviyesi, bir üründen yeniden sipariş vermeniz gereken miktardır. En yaygın hesapla, ürünün ortalama günlük satışı tedarik süresiyle (gün) çarpılır ve bulunan sayıya emniyet stoku eklenir. Stok bu eşiğe indiğinde sipariş verirseniz, yeni mal gelene kadar elinizdeki miktar satışları karşılar; emniyet stoku da satışın beklenenden hızlı gittiği veya tedarikçinin geciktiği günleri karşılar.
Çoğu işletmede kritik stok "göz kararı" belirlenir: depocu rafın yarıya indiğini görünce sipariş verir. Bu yöntem az ürünle çalışır, ürün sayısı yüzleri bulunca ve aynı stok pazaryerlerinde de satılınca bozulur. Bu yazıda kritik stok seviyesinin nasıl hesaplandığını, hangi ürünlerde nasıl ayarlanacağını ve bir stok programında nasıl izlendiğini anlatıyoruz.
Kritik stok, emniyet stoku ve minimum stok aynı şey mi?
Bu üç terim sık karıştırılır. Aralarındaki fark, hangi soruya cevap verdikleridir:
| Terim | Hangi soruya cevap verir? | Nasıl bulunur? |
|---|---|---|
| Emniyet stoku | Beklenmedik durumlar için elde ne kadar fazla tutulmalı? | Satış ve tedarik süresindeki dalgalanmadan |
| Kritik stok (yeniden sipariş noktası) | Stok kaça inince sipariş verilmeli? | Tedarik süresi boyunca satış + emniyet stoku |
| Minimum stok | Rafta en az kaç adet görünmeli? | Çoğu zaman teşhir veya satış politikasıyla belirlenir |
Uygulamada "minimum stok" ve "kritik stok" çoğu programda aynı alanla tutulur. Önemli olan, bu alana yazılan sayının bir hesaba dayanmasıdır.
Kritik stok seviyesi nasıl hesaplanır?
Temel formül şudur:
Kritik stok = Ortalama günlük satış × Tedarik süresi (gün) + Emniyet stoku
Emniyet stoku için en sade yöntem, en kötü senaryo ile ortalama senaryo arasındaki farkı almaktır:
Emniyet stoku = (En yüksek günlük satış × En uzun tedarik süresi) − (Ortalama günlük satış × Ortalama tedarik süresi)
Bu yöntem istatistik bilgisi gerektirmez; son birkaç ayın satış raporu ve tedarikçinin geçmiş teslim süreleri yeterlidir. Talep dalgalanmasını standart sapmayla ölçen daha ayrıntılı yöntemler de vardır; ancak verisi düzenli tutulmayan bir işletmede sade formül daha güvenilir sonuç verir.
Adım adım örnek hesap
Bir toptancının sattığı bir ürün için son üç ayın verileri şöyle olsun:
| Veri | Değer |
|---|---|
| Ortalama günlük satış | 12 adet |
| En yüksek günlük satış | 18 adet |
| Ortalama tedarik süresi | 5 gün |
| En uzun tedarik süresi | 7 gün |
- Tedarik süresi boyunca beklenen satış: 12 × 5 = 60 adet.
- En kötü senaryodaki satış: 18 × 7 = 126 adet.
- Emniyet stoku: 126 − 60 = 66 adet.
- Kritik stok: 60 + 66 = 126 adet.
Stok 126 adede indiğinde sipariş verilir. Tedarikçi ortalama sürede teslim eder ve satış ortalamada kalırsa, mal geldiğinde rafta yaklaşık 66 adet bulunur. Bu sayı size fazla geliyorsa sorun formülde değil, en kötü senaryonun gerçekten sık yaşanıp yaşanmadığındadır; tek seferlik bir toplu siparişi "en yüksek günlük satış" olarak almak eşiği gereğinden yükseltir.
Hesapta kullanılacak veriyi nereden alırsınız?
- Günlük satış: Satış faturaları veya stok çıkış hareketleri. Pazaryerlerinden ve bayi portalından gelen siparişler de dahil edilmelidir; yalnızca mağaza satışına bakmak eşiği düşük gösterir.
- Tedarik süresi: Sipariş verdiğiniz gün ile malın depoya girdiği gün arasındaki fark. Alış faturası tarihleri bunun için kullanılabilir.
- Mevcut stok: Sistemdeki miktar ile depodaki miktar uyuşmuyorsa hesap baştan yanlış olur. Bu yüzden düzenli sayım şarttır; sayımın nasıl yapılacağını barkod ve stok sayımı yazısında anlattık.
Her ürün için aynı eşik kullanılmalı mı?
Hayır. Tüm ürünlere aynı sayıyı (örneğin 10 adet) yazmak, hızlı satan ürünlerde tükenmeye, yavaş satanlarda gereksiz stoğa yol açar. Ürünleri satış hızına ve önemine göre gruplamak işi kolaylaştırır:
| Ürün grubu | Özellik | Eşik yaklaşımı |
|---|---|---|
| Hızlı dönen, ciroda payı yüksek ürünler | Tükendiğinde satış ve müşteri kaybı büyük | Formülle hesaplanır, her ay gözden geçirilir |
| Düzenli ama yavaş dönen ürünler | Talep tahmin edilebilir | Formülle hesaplanır, üç ayda bir gözden geçirilir |
| Seyrek satılan, siparişe göre getirilebilen ürünler | Stokta beklemesi maliyetli | Düşük eşik veya sıfır; siparişe göre tedarik |
| Mevsimlik ürünler | Sezon başı ve sonu talep çok farklı | Sezona göre ayrı eşik; sezon sonunda düşürülür |
Hangi ürünün ciroda gerçekten yüksek payı olduğunu görmek için ürün bazlı satış ve maliyet raporuna bakmak gerekir. Stok değerinin nasıl hesaplandığını stok maliyeti nasıl hesaplanır yazısında anlattık.
Kritik stok belirlerken sık yapılan hatalar nelerdir?
- Eşiği bir kez yazıp unutmak: Satış hızı değiştikçe eşik de değişmelidir. Altı ay önce hesaplanan sayı bugün geçerli olmayabilir.
- Pazaryeri satışlarını hesaba katmamak: Ürün aynı anda mağazada, web sitesinde ve pazaryerlerinde satılıyorsa günlük satış toplam satıştır. Kanallar ayrı stokla izlenirse eşik de yanlış çıkar; tek stok havuzunun neden önemli olduğunu pazaryeri stok senkronizasyonu yazısında anlattık.
- Tedarikçinin söylediği süreyi kullanmak: "3 günde gelir" denen mal gerçekte ortalama 5 günde geliyorsa hesaba 5 yazılmalıdır.
- Rezerve stoğu düşmemek: Onaylanmış ama henüz sevk edilmemiş siparişlerin miktarı rafta görünse de satılabilir değildir.
- Varyantları tek ürün gibi saymak: Bir tişörtün toplam stoğu yeterli görünürken en çok satan beden tükenmiş olabilir. Varyantlı ürünlerde satış hızını beden ve renk bazında izlemek gerekir; varyant kurgusu için renk-beden varyant yönetimi yazısına bakabilirsiniz.
Kritik stok bir programda nasıl takip edilir?
Excel'de kritik stok, koşullu biçimlendirmeyle kırmızıya boyanan bir hücreden ibarettir ve listenin elle güncellenmesine bağlıdır. Bir stok programında ise kritik stok, satış ve alış kayıtlarıyla birlikte kendiliğinden güncellenir.
self4 stok takip programında her ürünün stok kartına kritik stok miktarı girilir. Satış faturası kesildiğinde veya pazaryeri siparişi işlendiğinde stok düşer; kalan miktarı bu eşiğe inen ürünler ana paneldeki "Kritik Stoktaki Ürünler" listesinde görünür. Böylece sabah panele bakan satın alma sorumlusu, hangi ürünlerin siparişe hazır olduğunu tek listede görür. Mağaza, web sitesi ve pazaryerleri aynı stoktan çalıştığı için listedeki miktar tüm kanalların satışını yansıtır.
Önerilen düzen:
- Son üç ayın satış raporundan ürün bazında ortalama ve en yüksek günlük satışı çıkarın.
- Alış faturalarından tedarikçi bazında ortalama ve en uzun teslim süresini bulun.
- Hızlı dönen ürünlerden başlayarak formülle kritik stok miktarını hesaplayın ve stok kartına girin.
- Her sabah "Kritik Stoktaki Ürünler" listesini sipariş listesi olarak kullanın.
- Ayda bir, hızlı dönen ürünlerin eşiğini yeni satış verisiyle güncelleyin.
Paketleri ve deneme süresini fiyatlandırma sayfasında inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kritik stok seviyesi formülü nedir?
Kritik stok = ortalama günlük satış × tedarik süresi (gün) + emniyet stoku. Stok bu seviyeye indiğinde yeniden sipariş verilir.
Emniyet stoku nasıl hesaplanır?
En sade yöntemle: (en yüksek günlük satış × en uzun tedarik süresi) − (ortalama günlük satış × ortalama tedarik süresi). Bu fark, satışın hızlandığı veya tedarikin geciktiği günleri karşılar.
Kritik stok seviyesi ne sıklıkla güncellenmeli?
Hızlı dönen ürünlerde ayda bir, düzenli ama yavaş dönen ürünlerde üç ayda bir gözden geçirmek yeterlidir. Mevsimlik ürünlerde sezon başında ve sonunda ayrıca güncellenmelidir.
Kritik stok sıfır olabilir mi?
Evet. Seyrek satılan ve siparişe göre getirilebilen ürünlerde stok tutmak maliyetliyse kritik stok sıfır bırakılabilir; bu ürünler müşteri siparişi geldikçe tedarik edilir.
Pazaryerinde satılan ürünlerde kritik stok nasıl belirlenir?
Günlük satış hesaplanırken mağaza, web sitesi ve tüm pazaryerlerindeki satışlar toplanır. Kanallar aynı stoktan çalışmıyorsa önce stok birleştirilmeli, aksi hâlde eşik kanal sayısı kadar yanlış hesaplanır.
Kanalları ayrı ayrı yönetmek zorunda değilsiniz
self4; B2B bayi portalını, B2C mağazayı ve pazaryeri kanallarını tek stok havuzu üzerinde birleştirir. 15 gün ücretsiz deneyebilirsiniz; kredi kartı istemiyoruz.
Ücretsiz deneyin Özellikleri inceleyinİlgili çözüm: Stok ve varyant yönetimi
İlgili yazılar
Stok maliyeti nasıl hesaplanır? Kârı belirleyen sayı
Satış fiyatını herkes bilir, maliyeti çoğu işletme tahmin eder. Alış fiyatı ile gerçek maliyet arasındaki farkı ve değerleme yöntemlerini anlatıyoruz.
Yazıyı okuyun →Barkod ve stok sayımı: sayım fişi neden şart?
Stok sayımı yılda bir yapılan bir tören değil, düzenli bir kontroldür. Sayım fişi mantığını, kısmi sayımı ve fark analizini anlatıyoruz.
Yazıyı okuyun →Renk-beden varyant yönetimi nasıl kurulur?
Her varyantı ayrı ürün açmak başlangıçta kolaydır, sonra düzeltilemez bir dağınıklık üretir. Doğru varyant yapısını ve barkod ilişkisini anlatıyoruz.
Yazıyı okuyun →